Đường tiêu hoá là nơi chịu ảnh hưởng rõ nhất, và nó có thể đi theo hai hướng trái ngược, đôi khi trong cùng một chu kỳ. Xử lý đúng đòi hỏi phân biệt được mình đang gặp vấn đề nào.
Táo bón: vì sao xảy ra
- Một số thuốc chống nôn gây táo bón.
- Ít vận động trong những ngày mệt.
- Uống ít nước.
- Ăn ít chất xơ vì chán ăn.
- Một số thuốc giảm đau cũng gây táo bón.
Biết nguyên nhân giúp phòng trước: nếu bạn được kê loại thuốc thường gây táo bón thì hãy hỏi luôn cách phòng ngừa thay vì chờ tới khi bị.
Phòng táo bón
- Uống đủ nước.
- Ăn chất xơ nếu ăn được.
- Đi lại nhẹ nhàng mỗi ngày.
- Không nhịn khi có nhu cầu.
- Hỏi bác sĩ về thuốc phòng ngừa nếu cần.
Khi đã bị táo bón
- Báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng.
- Đừng tự mua thuốc nhuận tràng.
- Một số loại không phù hợp khi tiểu cầu thấp.
- Báo nếu ba ngày không đi được.
- Báo ngay nếu kèm đau bụng dữ dội hoặc nôn.
Tiêu chảy: vì sao xảy ra
- Một số thuốc ảnh hưởng tới niêm mạc ruột.
- Thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
- Nhiễm khuẩn đường tiêu hoá.
- Thay đổi chế độ ăn.
- Nguyên nhân khác nhau cần cách xử lý khác nhau.
Khi bị tiêu chảy
- Báo cho bác sĩ, đừng tự xử lý.
- Uống nhiều nước để bù lại.
- Ăn món nhạt và dễ tiêu.
- Tránh đồ nhiều dầu mỡ và nhiều chất xơ tạm thời.
- Không tự mua thuốc cầm tiêu chảy.
Lý do không tự dùng thuốc cầm là vì nếu nguyên nhân là nhiễm khuẩn thì việc giữ lại có thể gây hại, nên cần bác sĩ đánh giá trước.
Dấu hiệu cần báo ngay
- Tiêu chảy nhiều lần trong ngày.
- Kèm sốt.
- Kèm đau bụng dữ dội.
- Có máu trong phân.
- Dấu hiệu mất nước.
- Không giữ được nước uống.
Ghi lại thuốc đã dùng
- Ghi tên thuốc và giờ dùng.
- Ghi hiệu quả sau đó.
- Mang bản ghi tới buổi khám.
- Giúp bác sĩ biết nên điều chỉnh gì.
Không có bản ghi thì rất khó nhớ chính xác thuốc nào dùng lúc nào và có tác dụng tới đâu, nhất là khi dùng nhiều loại.
Chăm sóc vùng hậu môn
- Tiêu chảy nhiều gây kích ứng và đau.
- Rửa nhẹ bằng nước ấm thay vì lau mạnh.
- Thấm khô thay vì chà.
- Hỏi điều dưỡng về kem bảo vệ da.
- Báo nếu có nứt hoặc chảy máu.
Vệ sinh khi có tiêu chảy
- Rửa tay kỹ sau mỗi lần đi.
- Dùng nhà vệ sinh riêng nếu có thể.
- Lau dọn bề mặt thường xuyên.
- Báo cho người nhà để cùng giữ vệ sinh.
Nếu nguyên nhân là nhiễm khuẩn thì việc này bảo vệ cả người trong nhà, và trong giai đoạn sức đề kháng thấp thì nó cũng bảo vệ chính bạn.
Ghi lại để báo chính xác
- Số lần đi trong ngày.
- Tính chất phân.
- Bắt đầu từ ngày thứ mấy sau truyền.
- Có kèm triệu chứng gì khác không.
- Đã ăn gì trước đó.
Con số cụ thể giúp bác sĩ đánh giá mức độ chính xác hơn nhiều so với mô tả chung chung, và nó cũng cho thấy xu hướng theo ngày.
Khi hai vấn đề xen kẽ
- Điều này xảy ra và gây bối rối.
- Ghi lại theo ngày để thấy mẫu hình.
- Báo cho bác sĩ cả hai vấn đề.
- Đừng tự điều chỉnh thuốc theo cảm tính.
- Có thể cần điều chỉnh cả thuốc hỗ trợ.
Vận động nhẹ giúp tiêu hoá
- Đi bộ ngắn trong nhà cũng có tác dụng.
- Giúp giảm táo bón và đầy bụng.
- Chia nhiều lần ngắn thay vì một lần dài.
- Làm được tới đâu hay tới đó.
- Hỏi bác sĩ về mức phù hợp với bạn.
Ngay cả vài phút đi lại trong nhà cũng khác với việc nằm cả ngày, và với vấn đề tiêu hoá thì đây là một trong những can thiệp đơn giản nhất. Đừng đặt mục tiêu cao, chỉ cần không nằm liên tục cả ngày.
Về chế độ ăn linh hoạt
- Chế độ phù hợp thay đổi theo giai đoạn.
- Nhiều chất xơ khi táo bón, ít chất xơ khi tiêu chảy.
- Điều chỉnh theo tình trạng hiện tại.
- Hỏi chuyên gia dinh dưỡng nếu khó xoay xở.
- Đừng cố giữ một chế độ cố định cho cả chu kỳ.
Thời điểm trong chu kỳ
- Táo bón thường xuất hiện trong vài ngày đầu.
- Tiêu chảy có thể tới muộn hơn.
- Nhịp này khá lặp lại với từng người.
- Ghi lại để biết nhịp của mình.
- Chuẩn bị trước cho từng giai đoạn.
Sau một hai chu kỳ bạn sẽ biết vấn đề nào xuất hiện vào ngày thứ mấy, và điều đó cho phép chuẩn bị chế độ ăn cũng như thuốc phù hợp trước khi nó xảy ra thay vì xử lý khi đã có.
Tóm lại
Hai vấn đề trái ngược này có thể xen kẽ trong cùng một chu kỳ và mỗi cái cần cách xử lý riêng. Nếu được kê thuốc thường gây táo bón thì hãy hỏi luôn cách phòng ngừa thay vì chờ tới khi bị. Đừng tự mua thuốc cầm tiêu chảy vì nếu nguyên nhân là nhiễm khuẩn thì việc giữ lại có thể gây hại. Và ghi số lần cụ thể theo ngày giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn mô tả chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lại bị táo bón khi hoá trị?
Do một số thuốc, do ít vận động, do uống ít nước và do thay đổi ăn uống.
Tôi tự mua thuốc nhuận tràng được không?
Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, vì một số loại không phù hợp trong giai đoạn này.
Tiêu chảy khi nào cần báo ngay?
Khi nhiều lần trong ngày, kèm sốt, kèm đau bụng dữ dội, hoặc có máu.
Có thể vừa táo bón vừa tiêu chảy không?
Có, chúng có thể xen kẽ trong cùng một chu kỳ tuỳ giai đoạn và thuốc dùng.