Khi năng lượng giảm đi một nửa mà danh sách việc vẫn nguyên như cũ, kết quả là ngày nào cũng thấy mình thất bại. Cách thoát không phải cố hơn mà là sửa lại danh sách. Bài này là về phần kỹ thuật của việc đó.
Bước một: tìm giờ khoẻ nhất của mình
- Ghi mức năng lượng vài lần mỗi ngày trong một tuần.
- Dùng thang đơn giản từ một tới năm.
- Ghi luôn giờ uống thuốc và giờ ăn.
- Sau một tuần sẽ thấy khung giờ tốt lặp lại.
Một tuần ghi chép đổi lấy nhiều tháng sắp xếp đúng. Nhiều người phát hiện ra điều bất ngờ, ví dụ khoảng tám tới mười giờ sáng là tốt nhất, còn đầu giờ chiều luôn tệ — và từ đó họ thôi xếp việc quan trọng vào chiều.
Bước hai: chia việc thành ba nhóm
- Phải làm: uống thuốc, đi khám, ăn, vệ sinh cá nhân.
- Nên làm: việc nhà cơ bản, công việc, liên lạc cần thiết.
- Muốn làm: thứ mang lại niềm vui.
Sai lầm hay gặp là dồn hết sức cho nhóm thứ hai rồi không còn gì cho nhóm thứ ba. Nhưng nhóm thứ ba mới là thứ giữ tinh thần suốt sáu tháng. Nên chừa sức cho nó có chủ ý, không phải chờ dư mới làm.
Bước ba: cắt bớt thật sự
- Việc nào hoãn được ba tháng thì hoãn.
- Việc nào người khác làm được thì giao.
- Việc nào làm chỉ vì thói quen thì bỏ.
- Tiêu chuẩn sạch sẽ, gọn gàng hạ xuống một nấc.
Hạ tiêu chuẩn là chỗ khó nhất với người vốn chỉn chu. Nhưng nhà hơi bừa trong sáu tháng không gây hậu quả gì, còn kiệt sức vì lau nhà mỗi ngày thì có. Đây là một quyết định, không phải một sự buông xuôi.
Chia nhỏ việc lớn
- Nấu ăn: sơ chế buổi sáng, nấu buổi trưa.
- Giặt giũ: chia thành ba lần nhỏ trong tuần.
- Dọn nhà: mỗi ngày một phòng, không dọn cả nhà.
- Đi chợ: đặt hàng giao tận nơi thay vì tự đi.
- Tắm: ngồi ghế trong nhà tắm nếu đứng lâu thấy mệt.
Cái ghế trong nhà tắm là ví dụ điển hình của thay đổi nhỏ mà hiệu quả lớn. Tắm là việc tiêu nhiều sức hơn người ta tưởng, và với nhiều người thì ngồi tắm là khác biệt giữa tắm được và bỏ tắm.
Nghỉ đúng cách
- Nghỉ trước khi kiệt, không đợi tới lúc không đi nổi.
- Nghỉ ngắn nhiều lần hơn là nghỉ dài một lần.
- Chợp mắt hai mươi tới ba mươi phút, không ngủ dài ban ngày.
- Nghỉ không nhất thiết là nằm — ngồi yên cũng là nghỉ.
- Đặt báo thức để giấc trưa không kéo sang chiều.
Ngủ dài ban ngày làm giấc đêm kém đi, và đêm ngủ kém thì hôm sau mệt hơn — vòng lặp này rất dễ rơi vào trong tuần thấp điểm. Chợp mắt ngắn có kiểm soát là cách giữ được cả hai.
Sắp việc theo nhịp chu kỳ
- Tuần khá: gặp gỡ, việc cần sức, đi xa.
- Tuần thấp điểm: ở nhà, việc nhẹ, không hẹn ai.
- Nấu sẵn và cấp đông vào tuần khá.
- Xếp lịch tái khám vào ngày mình khoẻ hơn nếu chọn được.
Nhìn cả tháng thay vì nhìn từng ngày là thay đổi cách nghĩ quan trọng nhất trong đợt điều trị. Sáu tháng không phải là sáu tháng mệt liên tục; nó là chuỗi chu kỳ có lên có xuống, và sống theo nhịp đó dễ hơn nhiều so với cố giữ mọi ngày như nhau.
Nhờ giúp đỡ cho hiệu quả
- Nói việc cụ thể thay vì nói chung chung.
- Lập sẵn danh sách việc để khi ai hỏi thì có cái để giao.
- Chấp nhận họ làm theo cách của họ.
- Nhờ nhiều người mỗi người một ít.
- Nhận cả sự giúp đỡ mình không nghĩ là cần.
Người thân thường muốn giúp nhưng không biết giúp gì, và câu "có gì cần cứ nói" thường kết thúc ở đó vì người bệnh ngại nghĩ ra việc. Một tờ danh sách dán trên tủ lạnh giải quyết chuyện này gọn gàng: ai tới cũng có thể chọn một việc.
Đi làm trong lúc điều trị
- Xếp việc nặng vào tuần khá của chu kỳ.
- Hỏi về khả năng làm từ xa hoặc giờ linh hoạt.
- Chia ngày làm thành các đoạn có nghỉ.
- Đừng nhận thêm việc để chứng minh mình vẫn ổn.
- Hỏi bác sĩ về những việc mình nên tránh.
Với nhiều người, đi làm là chỗ bám để cuộc sống không chỉ còn là bệnh viện, và điều đó có giá trị thật. Cái làm hỏng là nhận thêm việc để không ai thấy mình yếu đi — đó là khoản vay phải trả bằng cả tuần sau đó.
Giữ lại những việc mang lại niềm vui
- Chọn một hai việc thật sự thích và giữ chúng.
- Rút gọn quy mô thay vì bỏ hẳn.
- Gặp người làm mình nhẹ lòng, hạn chế người làm mình mệt.
- Ra ngoài nắng sớm mỗi ngày dù chỉ mười phút.
Rút gọn thay vì bỏ hẳn là cách bền: không đi cà phê với cả nhóm được thì gặp một người; không nấu cả bữa được thì nấu một món. Giữ được sợi dây nối với cuộc sống cũ quan trọng hơn giữ quy mô của nó.
Khi kế hoạch vỡ
Sẽ có ngày mọi sắp xếp không dùng được: dậy là đã hết sức, không làm nổi việc gì trong danh sách. Ngày đó không phải thất bại của kế hoạch — nó nằm trong bản chất của chu kỳ. Việc duy nhất phải làm trong những ngày như vậy là ăn, uống thuốc theo đơn, uống nước. Phần còn lại để mai.
Câu hỏi thường gặp
Nên làm việc nặng vào lúc nào trong ngày?
Vào khung giờ mình thấy khoẻ nhất, và khung đó mỗi người mỗi khác nên phải tự quan sát trong một hai tuần. Nhiều người thấy buổi sáng là tốt nhất, nhưng cũng có người ngược lại vì thuốc uống buổi sáng làm họ mệt tới trưa.
Có nên cố làm hết việc nhà như trước không?
Không nên, vì gồng qua một ngày thường đổi lấy hai ba ngày kiệt sức sau đó. Cách bền hơn là chọn ra vài việc thật sự cần, chia nhỏ chúng và giao bớt phần còn lại cho người khác.
Nghỉ bao lâu giữa các việc là hợp lý?
Không có con số chung, nhưng nguyên tắc hiệu quả là nghỉ trước khi thấy kiệt chứ không phải sau khi đã kiệt. Nghỉ ngắn nhiều lần thường giữ được sức tốt hơn là làm liền một mạch rồi nằm cả buổi chiều.
Vẫn đi làm được trong lúc hoá trị không?
Nhiều người vẫn đi làm được, nhất là khi sắp xếp lịch tránh những ngày thấp điểm của chu kỳ và thoả thuận được giờ giấc linh hoạt. Điều này tuỳ tính chất công việc và tình trạng cụ thể, nên hãy hỏi bác sĩ điều trị về những giới hạn riêng của mình.