Ngồi trên ghế truyền, kim đã vào, thuốc đang chảy — đó là lúc người bệnh cảm thấy ít quyền nhất. Nhưng thực ra đây lại là nơi an toàn nhất để có chuyện xảy ra, vì có nhân viên y tế ngay cạnh và có sẵn mọi thứ để xử lý. Điều kiện duy nhất là phải báo.
Những dấu hiệu cần báo ngay
- Nóng bừng mặt, đỏ mặt đột ngột.
- Ngứa, nổi mẩn, nổi mề đay.
- Ngứa họng, khàn tiếng, cảm giác nghẹn.
- Khó thở, thở rít, nặng ngực.
- Đau lưng, đau bụng đột ngột.
- Chóng mặt, choáng váng, cảm giác sắp ngất.
- Tim đập nhanh, hồi hộp.
- Buồn nôn đột ngột, vã mồ hôi lạnh.
- Rét run.
- Đau, rát hay sưng ở chỗ kim vào.
Không có dấu hiệu nào trong danh sách này là quá nhỏ để nói. Điều dưỡng thà kiểm tra mười lần không có gì còn hơn bỏ lỡ lần đầu tiên của một phản ứng đang bắt đầu.
Vì sao báo sớm lại quan trọng
- Phản ứng nhẹ xử lý bằng ngừng tạm và thuốc là đủ.
- Để muộn thì mức độ nặng lên nhanh.
- Báo sớm giúp giữ được phác đồ thay vì phải đổi thuốc.
- Thông tin đó dùng để chuẩn bị cho buổi truyền sau.
Điểm thứ ba đáng lưu ý vì nó ngược với suy nghĩ thường thấy. Nhiều người im lặng vì sợ nói ra thì bị ngừng thuốc; nhưng báo sớm thường dẫn tới truyền chậm lại và tiếp tục, còn để nặng mới nói thì khả năng phải đổi hướng cao hơn.
Điều dưỡng thường làm gì
- Tạm ngừng hoặc giảm tốc độ truyền.
- Đo mạch, huyết áp, nhịp thở, độ bão hoà oxy.
- Báo bác sĩ.
- Dùng thuốc xử lý theo chỉ định.
- Theo dõi thêm một khoảng trước khi quyết định tiếp.
- Ghi lại chi tiết vào hồ sơ.
Biết trước quy trình này giúp bớt hoảng khi nó diễn ra. Cảnh nhiều người xúm lại quanh ghế truyền trông đáng sợ, nhưng đó là quy trình bình thường chứ không có nghĩa tình hình đang rất xấu.
Thuốc dùng trước truyền
Nhiều phác đồ có dùng thuốc dự phòng trước khi truyền để giảm nguy cơ phản ứng và giảm buồn nôn. Nếu bác sĩ có kê thuốc uống tại nhà trước buổi truyền thì phải uống đúng giờ được dặn — bỏ hoặc uống trễ làm tăng nguy cơ, và người ta hay quên điều này vào những buổi đi sớm. Đặt báo thức là cách đơn giản để không lỡ.
Chỗ kim vào — theo dõi suốt buổi
- Thấy rát, buốt hay đau ở chỗ kim thì báo ngay.
- Thấy sưng, phồng quanh kim thì báo ngay.
- Thấy dịch chảy chậm lại hoặc ngừng thì báo.
- Đừng tự chỉnh kim hay tự tháo băng.
- Hạn chế cử động tay có kim.
Một số thuốc gây tổn thương mô nếu thoát ra ngoài lòng mạch, và dấu hiệu sớm nhất thường là cảm giác rát hoặc sưng nhẹ ở chỗ kim. Nói ngay lúc mới thấy là cách phòng hậu quả hiệu quả nhất.
Buồng tiêm dưới da và đường truyền trung tâm
- Báo nếu vùng da trên buồng đỏ, sưng, đau.
- Báo nếu thấy rát khi bắt đầu truyền.
- Báo nếu có sốt sau ngày truyền.
- Giữ vùng đó sạch và khô ở nhà.
- Không tự tháo băng hay tự rửa bằng dung dịch lạ.
Nhiễm trùng liên quan đường truyền là tình huống cần xử lý sớm, và dấu hiệu của nó có thể chỉ là sốt không rõ nguồn gốc. Vì vậy khi gọi báo sốt, hãy nói luôn rằng mình có buồng tiêm hoặc đường truyền trung tâm.
Phản ứng đến muộn sau khi về nhà
- Phát ban lan rộng trong một hai ngày sau truyền.
- Sốt kèm rét run.
- Khó thở tăng dần.
- Sưng mặt, sưng chân.
- Đau tại chỗ truyền tăng lên.
Không phải phản ứng nào cũng xảy ra trên ghế truyền. Vì vậy trong hai ba ngày sau mỗi buổi, nên để ý và có sẵn số điện thoại. Nhóm có khó thở, sưng môi sưng lưỡi hay mề đay lan nhanh thì gọi cấp cứu ngay.
Chuẩn bị cho buổi truyền
- Ăn nhẹ trước khi đi, đừng để bụng rỗng.
- Uống thuốc dự phòng đúng giờ được dặn.
- Mặc áo rộng tay để dễ tiếp cận chỗ truyền.
- Mang theo nước, khăn, đồ ấm.
- Nếu được, có người đi cùng, nhất là những lần đầu.
- Báo cho điều dưỡng biết lần trước có gì bất thường.
Điều cuối hay bị bỏ qua vì nghĩ hồ sơ đã ghi. Nhưng nói lại một câu ngắn ở đầu buổi giúp người trực hôm đó chú ý đúng chỗ, nhất là khi mỗi lần lại gặp người khác.
Nút gọi nằm ở đâu
Việc đầu tiên khi ngồi xuống ghế là biết nút gọi ở chỗ nào và tay nào với tới được. Nghe hiển nhiên nhưng nhiều người không để ý, rồi khi thấy khó chịu lại ngồi cố tìm ánh mắt điều dưỡng thay vì bấm. Hỏi một câu lúc đầu buổi là đủ, và đó có lẽ là câu hỏi đáng giá nhất trong cả buổi truyền.
Câu hỏi thường gặp
Phản ứng thường xảy ra vào lúc nào của buổi truyền?
Phần lớn xuất hiện trong những phút tới vài chục phút đầu, nên điều dưỡng thường theo dõi sát giai đoạn này. Tuy vậy vẫn có phản ứng đến muộn hơn, kể cả sau khi về nhà, nên cần biết dấu hiệu để nhận ra.
Thấy khó chịu nhẹ có nên báo không?
Có, báo ngay. Nhiều phản ứng bắt đầu bằng cảm giác rất nhẹ như nóng bừng mặt, ngứa họng hay nặng ngực, và xử lý sớm thì đơn giản hơn nhiều. Đây là chỗ không nên ngại làm phiền.
Bị phản ứng rồi có phải ngừng phác đồ không?
Không nhất thiết. Tuỳ mức độ và loại phản ứng, bác sĩ có thể cho truyền lại chậm hơn, dùng thêm thuốc dự phòng trước truyền, hoặc đổi sang thuốc khác. Quyết định này là của bác sĩ sau khi đánh giá cụ thể.
Về nhà rồi mới thấy khác thường thì sao?
Gọi cho nơi điều trị và mô tả rõ triệu chứng cùng thời điểm xuất hiện. Nếu có khó thở, sưng môi sưng lưỡi hay nổi mề đay lan nhanh thì gọi cấp cứu ngay chứ không chờ liên lạc được với khoa.