Khi có chuyện xảy ra lúc mười một giờ đêm, không ai nhớ nổi số nào gọi, phác đồ tên gì, hay ngày truyền gần nhất là hôm nào. Đó là lý do tờ giấy dán tủ lạnh đáng làm ngay trong tuần đầu tiên của phác đồ, chứ không phải khi cần tới nó.
Nhóm một: gọi cấp cứu ngay lập tức
- Khó thở nhiều, không nói được thành câu.
- Đau ngực, đau lan ra tay hoặc hàm.
- Co giật.
- Lơ mơ, không đánh thức được, nói nhảm.
- Yếu nửa người, méo miệng, nói khó.
- Chảy máu không cầm được.
- Sưng môi, sưng lưỡi, nổi mề đay toàn thân kèm khó thở.
Nhóm này không chờ, không gọi hỏi trước, không cân nhắc xem có làm phiền ai không. Gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất, rồi báo cho nơi điều trị sau.
Nhóm hai: gọi cho nơi điều trị trong vòng vài giờ
- Sốt — luôn luôn gọi, kể cả khi thấy người vẫn ổn.
- Rét run.
- Nôn liên tục, không giữ được nước.
- Tiêu chảy nhiều lần không giảm.
- Không đi tiểu được hoặc tiểu rất ít.
- Đau mới xuất hiện, đau tăng nhanh.
- Loét miệng tới mức không nuốt được nước.
- Bầm tím lạ, chảy máu chân răng, chảy máu mũi.
- Vùng da đỏ nóng lan rộng.
- Đau, đỏ hoặc sưng ở chỗ đặt buồng tiêm hay đường truyền.
Nhóm này thường không nguy hiểm tới tính mạng trong vài phút, nhưng chúng cần được đánh giá sớm và nhiều trường hợp cần vào viện. Gọi hỏi luôn tốt hơn là đợi xem sáng mai có đỡ không.
Nhóm ba: nói trong buổi hẹn gần nhất
- Mệt tăng dần qua các chu kỳ.
- Tê bì tay chân.
- Táo bón hoặc rối loạn tiêu hoá kéo dài.
- Mất ngủ.
- Thay đổi da, móng, tóc.
- Sụt cân.
Nhóm này hay bị bỏ qua vì không cấp bách, nhưng nó lại là thứ ảnh hưởng tới chất lượng sống suốt sáu tháng và tới quyết định liều của bác sĩ. Ghi lại rồi mang theo buổi khám, vì tới lúc ngồi trước bác sĩ thì dễ quên hết.
Tờ giấy nên có những gì
- Tên người bệnh và năm sinh.
- Tên bệnh viện, tên khoa, tên bác sĩ điều trị.
- Số điện thoại khoa trong giờ và ngoài giờ.
- Tên phác đồ và ngày truyền gần nhất.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Dị ứng đã biết.
- Số của hai người thân.
- Ba dòng lớn nhất: sốt thì gọi ngay.
Viết chữ to, in ra hai bản — một dán tủ lạnh, một để trong túi đi viện. Mỗi lần đổi chu kỳ thì cập nhật ngày truyền gần nhất. Việc này mất mười phút và nó là thứ dùng được bởi bất cứ ai có mặt trong nhà lúc cần.
Về nhiệt kế
- Có sẵn nhiệt kế trong nhà, biết chỗ để.
- Đo đúng cách theo hướng dẫn của loại nhiệt kế đó.
- Đo lại sau một khoảng nếu con số ở ranh giới.
- Ghi lại con số và giờ đo.
- Hỏi bác sĩ ngưỡng nhiệt độ cần gọi trong trường hợp của mình.
Câu hỏi cuối nên hỏi ngay từ buổi tư vấn đầu tiên, vì ngưỡng và cách xử lý có thể khác nhau giữa các phác đồ và các cơ sở. Có con số cụ thể do chính bác sĩ của mình đưa ra thì lúc cần không phải phân vân.
Túi đi viện để sẵn
- Giấy tờ tuỳ thân và thẻ bảo hiểm.
- Sổ khám bệnh, kết quả xét nghiệm gần nhất.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Thuốc đang uống theo đơn, mang nguyên hộp.
- Đồ vệ sinh cá nhân, một bộ quần áo.
- Sạc điện thoại.
- Bản sao tờ thông tin khẩn cấp.
Để túi này ở chỗ cố định và cả nhà biết. Nhiều lần vào viện giữa đêm bắt đầu bằng mười lăm phút lục tung nhà tìm sổ khám — thời gian đó nên dành cho việc khác.
Khi gọi thì nói gì
- Tên, năm sinh, đang điều trị tại khoa nào.
- Tên phác đồ nếu biết, ngày truyền gần nhất.
- Triệu chứng chính, bắt đầu từ khi nào.
- Nhiệt độ đo được và giờ đo.
- Đã uống thuốc gì, lúc mấy giờ.
- Có ăn uống được không.
Nói theo thứ tự này giúp người trực nắm nhanh và quyết định đúng. Nếu người bệnh mệt quá thì người nhà gọi thay, và đây là lý do người nhà cũng cần biết những thông tin đó.
Đừng ngại gọi
Nỗi ngại làm phiền là thứ hay dẫn tới chờ đợi, và trong đợt hoá trị thì chờ đợi có giá. Nhân viên trực ở khoa ung bướu quen với những cuộc gọi như vậy và họ muốn nhận chúng sớm hơn là muộn. Gọi mười lần mà chín lần được bảo yên tâm vẫn tốt hơn một lần không gọi.
Cập nhật theo chu kỳ
- Sửa ngày truyền gần nhất sau mỗi đợt.
- Cập nhật danh sách thuốc khi bác sĩ đổi đơn.
- Ghi thêm dị ứng mới nếu có.
- Kiểm túi đi viện mỗi tháng.
Một tờ giấy cũ thông tin sai còn nguy hiểm hơn không có, vì người ta tin vào nó. Dành hai phút sau mỗi buổi truyền để cập nhật là đủ giữ nó đúng suốt cả phác đồ.
Cho người sống một mình
Nếu ở một mình, hãy sắp xếp để có người gọi hỏi thăm mỗi ngày vào giờ cố định trong tuần thấp điểm, và cho một người hàng xóm hoặc người thân gần đó biết mình đang điều trị. Cũng nên để sẵn một bản tờ thông tin ở chỗ dễ thấy cho nhân viên y tế nếu họ tới. Đây không phải chuyện bi quan mà là chuẩn bị bình thường, giống như để sẵn bình cứu hoả trong bếp.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào là quan trọng nhất phải nhớ?
Sốt. Trong giai đoạn bạch cầu thấp, sốt có thể là dấu hiệu duy nhất của một nhiễm trùng đang tiến triển nhanh, nên nó luôn là lý do gọi ngay cho nơi điều trị dù người bệnh vẫn thấy tỉnh táo.
Có nên tự uống thuốc hạ sốt trước khi gọi không?
Không, trừ khi bác sĩ của mình đã dặn trước như vậy. Thuốc hạ sốt che mất nhiệt độ thật và làm chậm việc đánh giá, nên hãy gọi trước rồi làm theo hướng dẫn nhận được.
Nên gọi cho ai trước, bệnh viện hay cấp cứu?
Với phần lớn tình huống thì gọi số của khoa điều trị trước vì họ biết phác đồ của mình. Nhưng nếu có khó thở nhiều, đau ngực, co giật, lơ mơ hay chảy máu không cầm thì gọi cấp cứu ngay, không chờ liên lạc được với khoa.
Người nhà cần chuẩn bị gì?
Biết chỗ dán tờ thông tin khẩn cấp, biết chỗ để nhiệt kế và hồ sơ điều trị, biết tên phác đồ và ngày truyền gần nhất. Nên có ít nhất hai người trong nhà nắm được những điều này để không phụ thuộc vào một người duy nhất.