Móng ít được nhắc tới trong các buổi tư vấn trước điều trị, nên khi móng bắt đầu sẫm màu hay có sọc thì nhiều người lo hơn mức cần thiết. Móng cũng là mô mọc nhanh, nên nó chịu ảnh hưởng của thuốc giống như tóc và niêm mạc. Phần lớn thay đổi là tạm thời và không đau.
Những thay đổi thường gặp
- Móng sẫm màu, có khi thành vệt dọc hoặc mảng nâu.
- Sọc ngang trũng, mỗi chu kỳ một sọc.
- Móng giòn, dễ tách lớp ở đầu móng.
- Mọc chậm hẳn so với trước.
- Da quanh móng khô, nứt ở khoé.
- Trường hợp nặng hơn: móng tách khỏi nền và rụng.
Móng tay mọc khoảng ba milimet mỗi tháng, móng chân còn chậm hơn nhiều. Vì vậy dấu vết của đợt điều trị còn nằm trên móng khá lâu sau khi đã truyền xong — thấy sọc cũ không có nghĩa là đang có vấn đề mới.
Cắt móng cho an toàn
- Cắt ngắn gọn, không cắt sát phần thịt.
- Cắt ngang, không lượn tròn vào khoé.
- Dũa đầu móng cho nhẵn thay vì cắt gọt nhiều.
- Không cắt da quanh móng, không lấy khoé.
- Dụng cụ riêng của mình, lau sạch sau mỗi lần dùng.
Cắt lượn vào khoé là nguyên nhân quen thuộc của móng quặp và viêm khoé — thứ bình thường chỉ phiền, nhưng trong lúc bạch cầu thấp thì có thể thành ổ nhiễm trùng thật. Móng chân nên để hơi dài hơn thói quen, cắt ngang phẳng.
Giữ móng và da quanh móng ẩm
- Bôi kem dưỡng vào đầu ngón và quanh móng vài lần một ngày.
- Bôi thêm sau mỗi lần rửa tay.
- Dầu dưỡng dạng đặc bôi trước khi ngủ.
- Đeo găng khi rửa chén hoặc lau dọn.
- Tránh nước rửa mạnh và dung dịch tẩy.
Đeo găng là việc dễ quên nhất và lại hiệu quả nhất. Xà phòng rửa chén và các dung dịch tẩy làm móng vốn đang giòn trở nên giòn hơn, và làm nứt khoé nhanh hơn bất cứ thứ gì khác trong nhà.
Khi móng bắt đầu tách khỏi nền
- Không giật, không cắt phần đang bong.
- Giữ vùng đó khô ráo và sạch.
- Băng nhẹ để móng không bị vướng vào quần áo.
- Cắt ngắn để giảm đòn bẩy khi va chạm.
- Báo cho điều dưỡng hoặc bác sĩ để được hướng dẫn.
Móng tách ra thường không đau nhiều nếu không bị va, nhưng nền móng hở là vết thương hở. Đây là chỗ không nên tự xử lý bằng thuốc bôi mua ngoài — hãy để nơi điều trị xem và quyết định.
Dấu hiệu nhiễm trùng quanh móng
- Đỏ và sưng ở khoé móng, lan rộng dần.
- Đau tăng, đau giật theo nhịp mạch.
- Chảy mủ hoặc dịch.
- Nóng khi sờ vào.
- Sốt kèm theo.
Bất cứ dấu hiệu nào trong danh sách này trong lúc đang hoá trị đều là lý do để gọi cho nơi điều trị trong ngày, không chờ tới buổi hẹn. Sốt kèm theo thì là việc gấp, xử lý như mọi trường hợp sốt trong giai đoạn bạch cầu thấp.
Làm móng ở tiệm — vì sao nên hoãn
- Cắt da và lấy khoé tạo vết thương nhỏ.
- Bồn ngâm chân dùng chung là nguồn vi khuẩn và nấm.
- Dụng cụ dùng chung có thể chưa được tiệt trùng đủ.
- Gắn móng giả che mất dấu hiệu bất thường bên dưới.
- Tháo móng giả hay làm tổn thương nền móng vốn đang yếu.
Nếu vẫn muốn làm cho gọn gàng thì mang dụng cụ riêng của mình tới, dặn không cắt da, không lấy khoé, không ngâm chung. Còn chuyện sơn móng thì hỏi bác sĩ điều trị, vì một số nơi muốn thấy được màu móng tự nhiên để theo dõi.
Bảo vệ móng trong sinh hoạt
- Đi giày vừa chân, không chật ở mũi.
- Không đi chân đất trong nhà lẫn ngoài sân.
- Đeo găng khi làm vườn, khi dọn dẹp.
- Cẩn thận khi đóng cửa, kéo ngăn kéo.
- Không dùng móng để cạy, gỡ, bóc.
Giày chật ở mũi là nguyên nhân hay gặp của móng chân bầm và bong, nhất là khi chân hơi phù trong những ngày sau truyền. Nên chọn giày rộng hơn nửa cỡ trong giai đoạn này và ưu tiên loại mềm.
Chườm lạnh trong lúc truyền
Một số nơi có áp dụng cách làm mát bàn tay bàn chân trong lúc truyền với vài nhóm thuốc, với ý tưởng giống mũ lạnh cho tóc: mạch co lại, thuốc tới móng ít hơn. Không phải phác đồ nào cũng phù hợp và không phải nơi nào cũng làm. Nếu quan tâm thì hỏi bác sĩ, đừng tự chườm đá vì làm sai cách có thể gây tổn thương da.
Móng mọc lại
- Móng tay thay hoàn toàn mất khoảng sáu tháng.
- Móng chân chậm hơn, có thể tới một năm.
- Sọc và vùng sẫm dài dần ra rồi được cắt bỏ.
- Móng mới thường mềm lúc đầu rồi cứng dần.
Vì móng thay chậm, đừng lấy tình trạng móng làm thước đo hồi phục. Nhiều người đã khoẻ lại từ lâu mà móng vẫn còn dấu của những chu kỳ cuối — đó chỉ là chuyện thời gian, không phải chuyện bệnh.
Nên nói với bác sĩ những gì
- Móng nào đang bong và bong từ bao giờ.
- Có đau không, đau mức nào, có ảnh hưởng cầm nắm hay đi lại không.
- Có dấu hiệu viêm nào không.
- Có đang bôi hay uống thứ gì cho móng không.
Móng ảnh hưởng tới việc cầm nắm và đi lại nhiều hơn người ta nghĩ, và đó là thông tin bác sĩ cần để cân nhắc. Đừng ngại kể vì nghĩ chuyện móng là chuyện nhỏ — trong đánh giá tác dụng phụ thì nó có chỗ đứng riêng.
Câu hỏi thường gặp
Móng sẫm màu khi hoá trị có nguy hiểm không?
Thường không. Đây là thay đổi sắc tố do thuốc và mờ dần khi móng mới mọc ra thay thế. Cần báo bác sĩ khi vùng sẫm đó kèm đau, sưng, chảy dịch hoặc xuất hiện ở một móng duy nhất và lan rộng.
Sọc ngang trên móng là gì?
Là dấu vết ghi lại những chu kỳ hoá trị, do tốc độ mọc móng chậm lại trong mỗi đợt truyền. Nhiều người đếm được số sọc đúng bằng số chu kỳ đã qua. Nó không đau và sẽ dài ra rồi được cắt bỏ theo thời gian.
Móng bong khỏi nền thì làm sao?
Đừng tự giật hay cắt sát phần đang bong; giữ vùng đó sạch, khô, băng nhẹ để không bị vướng và báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng. Nền móng hở là cửa vào của vi khuẩn, nhất là trong giai đoạn bạch cầu thấp.
Có được sơn móng không?
Hãy hỏi bác sĩ điều trị của mình, vì câu trả lời tuỳ tình trạng móng và tuỳ nơi điều trị. Điều gần như nơi nào cũng khuyên tránh là làm móng ở tiệm có cắt da, lấy khoé, ngâm chung hoặc gắn móng giả, vì đó là nguy cơ nhiễm trùng thật sự.